Theo cục này, việc xây dựng nghị định mới nhằm hoàn thiện khung pháp lý về kinh doanh xăng dầu, bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và tạo lập thị trường xăng dầu vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước.

Dự thảo được xây dựng theo hướng kế thừa những quy định còn phù hợp, đồng thời sửa đổi, bổ sung các quy định đã bộc lộ bất cập trong thực tiễn nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước và đáp ứng yêu cầu phát triển của thị trường xăng dầu trong giai đoạn mới.

Nhập loại hình thương nhân phân phối và bán lẻ xăng dầu

Điểm đáng chú ý của dự thảo là sửa đổi điều kiện đối với thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu theo hướng nâng cao năng lực, trách nhiệm và tính bền vững của doanh nghiệp tham gia thị trường.

Cụ thể, thương nhân đầu mối phải có ít nhất 36 tháng liên tục hoạt động dưới hình thức thương nhân phân phối xăng dầu để bảo đảm đủ kinh nghiệm và năng lực hoạt động; phải sở hữu kho tiếp nhận xăng dầu có tổng sức chứa tối thiểu 15.000m³ và sở hữu tối thiểu 10 cửa hàng bán lẻ xăng dầu thay vì cho phép đi thuê như trước đây.

Dự thảo cũng bổ sung trách nhiệm thực hiện tổng nguồn xăng dầu tối thiểu không thấp hơn 100.000 m³/năm; trường hợp hai năm liên tiếp không đạt mức này sẽ bị thu hồi giấy phép.

Bộ Công thương lý giải, việc sáp nhập nhằm phản ánh đầy đủ hoạt động phân phối (bán buôn, bán lẻ) của thương nhân.

Hệ thống phân phối mới sẽ vận hành trực tiếp từ khâu tạo nguồn gồm thương nhân sản xuất xăng dầu, thương nhân bao tiêu sản phẩm xăng dầu và thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu tới thương nhân phân phối.

Đổi mới cơ chế điều hành giá theo nguyên tắc thị trường

Một nội dung quan trọng khác là đổi mới cơ chế điều hành giá theo nguyên tắc thị trường, trao quyền chủ động cho doanh nghiệp nhưng đồng thời tăng cường trách nhiệm và sự giám sát của cơ quan quản lý Nhà nước.

Theo đó, Nhà nước không công bố giá cơ sở định kỳ như hiện nay; thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối được quyền tự quyết định và công bố giá bán lẻ trong hệ thống phân phối của mình trên cơ sở công thức giá quy định tại nghị định.

Sau khi điều chỉnh giá, thương nhân có trách nhiệm kê khai giá và gửi thông báo đến cơ quan quản lý để kiểm tra, giám sát. Đối với vùng sâu, vùng xa, giá bán lẻ của thương nhân phân phối không được vượt quá mức giá cao nhất do thương nhân đầu mối công bố tại cùng địa bàn nhằm bảo đảm an sinh xã hội. Nhà nước chỉ công bố một yếu tố hình thành giá là chi phí kinh doanh định mức để thương nhân áp dụng, góp phần ngăn chặn việc tăng giá bất hợp lý.

Để đáp ứng yêu cầu quản lý trong bối cảnh mới, Dự thảo cũng quy định cụ thể về chuyển đổi số và minh bạch hóa hoạt động kinh doanh xăng dầu. Thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối bắt buộc phải kết nối mạng với Bộ Công thương để cung cấp dữ liệu về kho chứa, tồn kho, tổng nguồn, hệ thống phân phối và kê khai giá, tạo cơ sở cho việc theo dõi sát diễn biến cung cầu và thị trường.

Dự thảo cũng bổ sung trách nhiệm của thương nhân đầu mối trong việc bảo đảm quyền lợi của các thương nhân phân phối do mình cung cấp xăng dầu.

Bên cạnh các giải pháp về tổ chức thị trường và quản lý Nhà nước, Dự thảo cũng bổ sung các quy định đặc thù nhằm tăng cường bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Theo đó, thương nhân bao tiêu sản phẩm xăng dầu được thực hiện xuất khẩu, nhập khẩu nguyên liệu và xuất khẩu, nhập khẩu xăng dầu để điều hòa nguồn cung khi được Bộ Công thương chấp thuận.

Dự thảo quy định nguyên tắc xác định các trường hợp biến động bất thường về giá để triển khai các biện pháp bình ổn giá khi có khủng hoảng; đồng thời duy trì mức dự trữ lưu thông tối thiểu 20 ngày cung ứng đối với thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu nhằm bảo đảm nguồn cung, hạn chế nguy cơ đứt gãy thị trường.